Gnosis VN

Rumi là một bậc thầy Sufi sống vào thế kỷ XIII, một trong những nhà thơ huyền học vĩ đại nhất của thế giới, người đã thấu hiểu những bí ẩn của trái tim. Trang này được dành để sưu tập những bài thơ của Rumi.

Trong phần mở đầu, chúng tôi dịch bài viết giới thiệu về Rumi của Llewellyn Vaughan-Lee, một thầy đang dẫn dắt một trong nhiều dòng truyền thừa Sufi. Thơ ca Rumi là những lời tuyệt đẹp và huyền diệu về sự kết nối với Bản thể, với chiều sâu tâm linh ở bên trong mỗi con người. Những lời văn thơ của Rumi mang theo năng lượng truyền cảm của sợi dây kết nối thiêng liêng ấy – như một lời nhắc nhở chạm thẳng vào trái tim, để mỗi chúng ta nhớ lại chính mình, nhớ đến Bản thể chân thật. Rằng cuộc sống chỉ có ý nghĩa khi có sự hiện diện của Bản thể, của Đức Mẹ, của Đức Cha; rằng chúng ta là một linh hồn đến với cuộc đời này với những mục đích cao cả của Bản thể, chứ không chỉ để sinh ra, tồn tại rồi chết đi một cách máy móc.

Rumi và cơn say tâm linh

Bài viết của Llewellyn Vaughan-Lee

Phúc lạc này là gì? Cơn say ngọt ngào mà những người yêu Thượng Đế vẫn biết đến là gì? Trái tim này đang ở trong trạng thái gì đây, khi tâm trí tan chảy và tâm hồn ta chợt tỉnh thức?

Rumi, một bậc thầy Sufi sống vào thế kỷ XIII, một trong những nhà thơ huyền học vĩ đại nhất thế giới về tình yêu tâm linh, người đã biết những bí ẩn đó của trái tim. Những áng thơ của ông kể về câu chuyện tình yêu của linh hồn với Thượng Đế/Đức Phật/Đức Chúa ở bên trong, mà trong Sufi gọi là Người Yêu Dấu. Đó là những câu chuyện tình dẫn ta từ những niềm đau và nỗi khổ của sự khao khát đến với sự hoà nhập với bản chất thiêng liêng ở bên trong ta.

Đây là một hành trình tâm linh vĩ đại, kéo chúng ta ra khỏi cái tôi nhỏ hẹp để trở về với Người Yêu Dấu, cho đến khi:

Người Yêu Dấu
thấm đẫm mỗi tế bào trong tôi
Tất cả chỉ còn lại là cái tên
mọi thứ khác, là Người

Rumi từng là một học giả uyên thâm. Một ngày kia, ở chợ Konya, ông đã gặp một giáo sĩ (dervish) đi lang thang tên là Shams-i Tabriz. Giáo sĩ rách rưới này bỗng cất lên câu:

Nếu giáo lý không giải phóng được tôi khỏi tôi, thì vô minh còn tốt hơn là giáo lý.

Nghe xong câu này, Rumi đã ngã xuống chân vị giáo sĩ. Sham đã nhóm lên một ánh lửa của sự khát khao thiêng liêng bên trong Rumi, thức tỉnh linh hồn ông. Rumi đã nói, “tôi đã cháy, cháy và cháy hết”.

Quãng thời gian bên vị giáo sĩ này đã chuyển hoá Rumi. Và tình yêu đã được đánh thức ấy, sau bao năm tháng, vẫn chạm đến chúng ta:

Những lời dịu dàng ta nói với nhau
được giữ trong trái tim bí mật của thiên đường
Rồi một ngày trút xuống, như mưa
và bí ẩn của chúng ta,
sẽ phủ xanh trái đất.

Bên dưới mọi ngôn từ này, là tiếng khóc của trái tim, là tiếng khóc thanh sơ của một tâm hồn đã bị tách rời khỏi Người Yêu Dấu. Và từ niềm khao khát này, người yêu¹ đã quay lưng lại với chính mình để trở về với Người Yêu Dấu, với Cội Nguồn. Đây chính là bí ẩn vĩ đại của tình yêu, khi trái tim được đánh thức bởi bản chất thiêng liêng, khi tình yêu đốt cháy mọi thứ bụi bặm đã che phủ trái tim và tâm hồn. Và rồi dần dần, chúng ta bắt đầu nếm trải được sự thật, ta thực sự là gì? – Không phải là một cái tôi tách rời, không phải là một cái tôi rối loạn, mà là một phần của điệu nhảy của vũ trụ, ở đó, mỗi tế bào đều yêu và tôn vinh Đức Chúa bên trong.

Chúng ta đến từ tính không
những ngôi sao rải rác, những hạt bụi
những ngôi sao xếp thành vòng xoáy
và ở giữa, ta nhảy múa
mọi tế bào ngây ngất
và chỉ có Người đang tự xoay.

Rumi đã để lại cho chúng ta gia tài này của tình yêu, một kho báu thơ tình yêu huyền học lớn nhất thế giới. Và chúng ta đi, và rồi vấp ngã, và biết rằng những bước đầu tiên sẽ là khổ đau, nỗi buồn và một sự khát khao. Đâu đó, chúng ta cảm nhận được rằng, Người Yêu Dấu đang chờ đợi mình, rằng trái tim ta không chỉ có sự đơn độc và những đòi hỏi. Nhưng những gì ta trải nghiệm được chỉ là những chiếc gai của bông hồng tình yêu, mà dường như đã găm quá sâu vào tim ta và xé ta vụn vỡ. Trái Tim ta nhỏ máu trên những chặng đường đã qua. Trái tim chỉ biết đến sầu đau của sự chia lìa, sự tuyệt vọng của những lần bị bỏ rơi. Trong những khoảnh khắc, giờ phút, ngày tháng này, chúng ra không nhận ra được điều bí ẩn, rằng Người Yêu Dấu đang kéo chúng ta về với Người. Người đang khóc thương trong chính trái tim ta và mở trái tim ta.

Người đã chịu bao khổ đau
bởi Người đã vắng mặt trong ta
Người khóc với mình qua ta.

Tình yêu kỳ lạ nhất, thiêng liêng nhất
vượt qua mọi niềm tin,
chúng ta là một.

Với hành trình đớn đau để đi vào chiều sâu của tình yêu, trái tim ta được chuyển hoá. Ta không còn mắc kẹt trong ta nữa, ta mở trái tim mình cho Người Yêu Dấu. Hoà tan trong tình yêu, chúng ta thưởng thức được men rượu của sự hiện diện của Người. Và phúc lạc nảy nở. Và chúng ta thấm đẫn trong tình yêu, thứ tình yêu chảy qua thân thể và tâm hồn và bao trùm mọi thứ. Ta dường như được tái sinh, tái sinh trong tình yêu, trong sự biết sâu sắc về bản chất thực sự của mình. Tình yêu hiện diện trong một người và mọi người.

Rồi trạng thái phúc lạc sẽ trở nên sâu sắc hơn, mạnh mẽ đến đau đớn. Ta băn khoăn không biết làm sao cơ thể này có thể chịu được phúc lạc này. Nhưng nó vẫn tiếp tục, đôi khi là vài tiếng. Ngọt ngào, ngây ngất, say mê, đây là những từ mà Sufi hay dùng để mô tả trạng thái này – ngất ngây trong tình yêu.

Gói đường đã xé ra
đường văng khắp nơi.
Ta vụn vỡ trong tình yêu
đến nỗi lũ trẻ ở thung lũng ném ta
Ta phát điên trong tình yêu
đến nỗi kẻ điên bảo ta ‘lặng đi’

Bản chất của phúc lạc này là gì? Trong lúc ngất ngây, ta không biết, ta không quan tâm, không tâm trí, không tôi, chỉ có dòng chảy tình yêu đã cuốn ta đi khỏi những gì ta đã biết vào một thế giới khác, một thế giới không có mâu thuẫn, một thế giới sống động với tình yêu. Trong trại thái này, trái tim ta rộng mở, mở dần ra, cho đến khi trái tim là mọi thứ, là tiếng chim kêu, là vị mặn của giọt nước mắt. Rumi viết:

Ta là nỗi khổ của sự ghen tuông,
là đớn đau của những người bệnh,
ta vừa là mây lại là mưa
ta mưa trên cánh đồng.

Đây chính là sự hợp nhất của Tình yêu Thiêng liêng, sự hoà hợp ở bên ngoài mọi thứ, vượt ra ngoài thời gian và không gian:

Ta không phải nước
cũng chẳng là lửa,
Ta không phải ngọn gió
cũng chẳng phải đất bụi

Con của ta…
Ta chính là Ánh sáng tinh khiết

Nếu nhìn thấy ta
… hãy đừng kể cho ai!

Khi chúng ta trở về từ ánh sáng đó, khi tâm trí trở lại, giác quan trở lại. Chỉ khi đó ta mới thắc mắc về phúc lạc này, về bản chất của nó. Nó là bản chất của tâm hồn. Trong tiếng Phạn có từ Anandamaya kosha, có nghĩa là cơ thể phúc lạc, lớp vỏ ngoài của linh hồn. Hầu hết với mọi người, trải nghiệm duy nhất họ có được về phúc lạc này chính là những giây phút ngắn ngủi của cực khoái tình dục. Về thực tế mà nói, đây không phải là một trải nghiệm vật lý mà là một giây phút hoà mình trong phúc lạc của tâm hồn. Khả năng này được ban cho cho người để sinh sôi nảy nở. Nhưng đối với người đi trên con đường, mối tình thực sự không bao giờ là một mối tình vật lý, mặc dù các bậc thầy có thể dùng những ngôn từ của tình dục để mô tả nó.

Nếu sự hòa hợp vật lý là ngọt ngào, thi sự hòa hợp của tâm hồn, của kẻ đang yêu và Người Yêu Dấu còn ngọt ngào hơn gấp bội:

Lớp quần áo trên người ta
như lụa là dịu ngọt
Nhưng sự trần trụi này
còn ngọt ngào hơn…

Nếu chúng ta khó có thể mô tả được cảm giác khoái lạc, thì phúc lạc của một trái tim rộng mở quả là một bí ẩn khó tả. Rumi nói:

Chủ đề này không nên nói bàn hơn nữa.
Những gì xa hơn cần được ẩn giấu…
khi con thuyền chìm xuống đại dương,
ta là loài cá,
không im lặng cũng chẳng nói,
chỉ là một sự kỳ diệu không tên.

Say trong phúc lạc này, không biết gì về mình hay Người Yêu Dấu, kẻ đang yêu bị ném trở về với thế giới này. Chúng ta là những “thứ khờ dại” của chính mình. Chúng ta là kẻ khờ dại trong tình yêu, bị nhấn chìm trong tình yêu, lạc lối và hoang mang. Thế giới này còn gì quan trọng nữa không, những mua mua bán bán, còn gì quan trọng nữa không, khi chúng ta hoà mình vào đại dương bao la này?

Tình yêu thiêng liêng đã thấm vào mọi mạch máu trong ta. Chúng ta được lấy ra khỏi cái tôi để đến với Người. Nhưng Người Yêu Dấu này là ai, cái người mà đã phá huỷ “tôi” với tình yêu của Người? Người sẽ luôn là mãi ở trong cái không biết và không chạm đến được. Và chúng ta trở thành những kẻ say, chờ mong được nhấp một ngụm tình yêu thiêng liêng nữa. Chúng ta như những kẻ đánh bạc, sẵn sàng từ bỏ mọi thứ cho canh bạc cuối cùng đưa ta về trong vòng tay của Người. Tình yêu thiêng liêng và phúc lạc của nó là chất gây nghiện nguy hiểm nhất, có thể phá huỷ mọi thứ.

Rất dễ để nói về Tình Yêu thiêng liêng, đọc các bài thơ về những cơn say tâm linh và mơ về trạng thái sung sướng ngất ngây trong vòng tay Người Yêu Dấu. Nhưng để sống trong trạng thái này lại khác. Nó như vỡ tim, phá huỷ, tuyệt vọng và thiêu cháy. Chỉ khi Rumi đã đi qua tận cùng của đêm tối tâm linh, của sự tuyệt vọng và sự từ bỏ hoàn toàn, ông mới tìm được ánh sáng thiêng liêng trong tim mình. Từ đó ông biết rằng sẽ không bao giờ có sự chia lìa nữa.

Dẫu ta không gần người về mặt thể chất,
không thân, không tâm,
chúng ta là một, là ánh sáng.
Ta thấy người và nếu người muốn, sẽ thấy ta.

Ta là Người và người là ta.
Hỡi kẻ đang kiếm tìm?
Sao lại nói là Người hay ta
khi ta là Người và Người là ta?
Tất cả là Người và ta ở trong Người.

Từ sự hợp nhất ở bên trong này, dòng thơ tuôn chảy trong Rumi, câu chuyện về sự bí ẩn của trái tim mà bất kỳ kẻ đang yêu nào đều trải nghiệm, tình yêu đã kéo chúng ta lại với sự hợp nhất:

Giây phút ta nghe câu chuyện tình đầu đời,
ta đã tìm kiếm người,
không hay rằng việc này thật mù quáng.

Những người yêu nhau không tìm gặp nhau ở đâu đó.
Họ đã luôn ở trong nhau.

Ngất ngây và phúc lạc đều có giá của nó. Và cái giá phải trả ở đây là bản thân ta. Bất cứ những gì ta cho là mình, ta bám chấp, ta tin vào, mọi ngã chấp, đều bị xé bỏ, thiêu trụi, để lại và tan biến trong dòng chảy của tình yêu tuôn ra từ sâu thẳm của trái tim. Tình yêu cũng tàn bạo như dịu dàng, tuyệt vọng như ngọt ngào, dữ tợn như quý giá. Khi Rumi viết:

Tình yêu này chinh phục mọi tâm hồn,
cho dù có trí tuệ,
cho dù có thức tỉnh.

Chém đầu bằng một thanh gươm,
treo lên mà không cần giàn giáo.
Chúng ta là khách của Người cắn xé ngấu nghiến mọi vị khách,
bạn của Người chém giết mọi người bạn…

Chúng ta như bóng tối, của trái đất.
Người như Mặt trời, xé rách màn đêm
với thanh gươm thấm đẫm bình minh.

Ông đang không nói ẩn dụ về tình yêu, mà là một trải nghiệm sống. Tình yêu thiêng liêng có năng lực phá huỷ, phá huỷ mọi thứ, tất cả những gì kìm kẹp chúng ta trong bóng tối tù ngục của cái tôi. Tất cả mọi thứ ngăn che chúng ta và Người yêu Dấu. Chỉ khi ta bị phản bội, tuyệt vọng, phá huỷ, ta chết đi, thì tình yêu mới lộ mặt. Rồi phúc lạc của linh hồn sẽ bao bọc chúng ta, ánh sáng của Người sẽ tràn ngập. Mọi thứ sẽ là một cuộc tình, mọi tế bào của tạo hoá sẽ nhảy múa và quay trong cơn say tâm linh. Và kẻ đang yêu, kẻ đã chết thì sao?

Ta uống cạn chén này,
còn gì nữa đâu,
chỉ còn cơn say phúc lạc.

Ta đã bao giờ là cái gì khác chưa,
ta hối tiếc vì đã được sinh ra.
Nếu mãi mãi là đây,
ta sẽ đạp bỏ cả thế giới này
và mãi nhảy trong phúc lạc!

Ôi Người, con đang say.
Con biết nói gì đây,
con đang say trong tình yêu.

---

Đợi²

Ta sẽ đợi nơi đây.
Đợi im lặng con tan vỡ.
Đợi tâm hồn con run mở.
Đợi tình yêu con tỉnh mơ.

---

Đúng và sai

Vượt qua đúng và sai
là một cánh đồng.
Ta sẽ gặp nhau nơi đó.
Khi linh hồn buông mình trên thảm cỏ,
thế giới trở nên quá chật đầy,
lời nói tan đi
ý niệm lặng yên
mọi tôi, ta, chúng ta
đều trở thành vô nghĩa.

Làn gió ban mai,
có bao bí ẩn thì thầm muốn nói
Đừng ngủ nữa

Tự hỏi xem ta khao khát điều gì
Đừng ngủ nữa

Mọi người cứ đi qua lại nơi bậc cửa
nơi hai nửa thế giới gặp nhau.
Cánh cửa tròn và rộng mở
Đừng ngủ nữa ai ơi…!

---

Mơ

Đây là một giấc mơ
Chỉ có kẻ ngủ mơ tưởng thật
Và rồi cái chết đến tựa bình mình
ta chợt tỉnh giấc và phá lên cười
với những gì lầm tưởng là đau khổ nhất.

---

Cứ để họ ngủ mê

Những ai không cảm nhận được tình yêu
cuốn họ đi như một dòng sông,
Những ai không uống bình minh
như một cốc suối nguồn tuôn chảy,
những ai không thưởng thức hoàng hôn
như bữa tối,
những ai không muốn thay đổi
Cứ để họ ngủ mê.

Tình yêu này
vượt qua mọi lý thuyết.
Lý thuyết cũ kỹ và giả dối.

Nếu muốn tâm mình như thế,
thì hãy cứ ngủ mê.

Tôi đã từ bỏ trí óc.
Tôi đã xé bỏ quần áo
ném hết đi.

Nếu còn chưa trần trụi³,
thì hãy cứ quấn lên người những lời có cánh
và cứ ngủ mê.

---

Chú thích

1. Người yêu: Trong truyền thống Sufi, người yêu không chỉ là người yêu theo nghĩa cá nhân hay cảm xúc, mà tượng trưng cho linh hồn con người trong khát vọng quay về với Thượng Đế. Người yêu là phần sâu thẳm nhất của bản thể, luôn nhớ thương, tìm kiếm và tan chảy trong Người Yêu Dấu (the Beloved). ↩︎
2. Một số tựa đề cho các bài thơ là dịch giả tạm đặt vì rất nhiều áng thơ của Rumi là không có tựa đề. ↩︎
3. Mở rộng trái tim để đón nhận cảm giác đau khổ của tình yêu. ↩︎