✏ Tác giả: Leigh Brasington, 📖 Chánh định
Khi đã xuất gia như vậy, vị ấy sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn Pàtimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và học tập trong giới học, thân nghiệp, ngữ nghiệp thanh tịnh. Sanh hoạt trong sạch giới hạnh cụ túc, thủ hộ các căn, chánh niệm tỉnh giác, và biết tri túc. (Kinh Trường Bộ 2.42) [1]
[1] Dịch nghĩa: Sau khi đã thọ giới như vậy, học trò rèn luyện theo giới luật Pàtimokkha và nhận ra mối nguy hiểm trong những lỗi lầm nhỏ nhất. Theo đó, họ đạt tới hành động thiện lành trong thân thể cùng lời nói, đời sống được thanh tẩy, và có kỷ luật đạo đức. Học trò canh giữ cánh cửa giác quan của mình. Bằng cách đó họ đạt tới chánh niệm cùng hiểu biết sáng suốt, và được mãn nguyện.
Phương pháp rèn luyện tuần tự [2] được nhắc đến trong nhiều bài kinh [3] là lời hướng dẫn chi tiết nhất về cách thực hành, được áp dụng bởi những người tìm kiếm sự giải thoát theo con đường của Đức Phật. Trong Kinh Trung Bộ 107, Bà-la-môn Galaka Moggalana nói với Đức Phật rằng nhiều lĩnh vực [4] đều có một quá trình rèn luyện tuần tự, một công trình tiến triển theo từng bước, và hỏi liệu trong giáo lý của Đức Phật có một con đường rèn luyện tuần tự như vậy không. Đức Phật trả lời rằng có, và mô tả từng bước của quá trình đưa một người đến trạng thái thức tỉnh. Mỗi bước rèn luyện đều dựa trên các bước trước, để chuẩn bị tâm trí cho bước tiếp theo. Jhāna là một phần không thể thiếu của quá trình rèn luyện tuần tự này và các bước chuẩn bị là cần thiết cho việc học jhāna.
[2] Anupubbasikkha. Trong Kinh Phật Tự Thuyết 5.5, Đức Phật dạy: “biển lớn tuần tự nghiêng xuôi, tuần tự thấp dần, tuần tự sâu dần, không có thình lình như một vực thẳm; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, trong Pháp-Luật này (dhamma-vinaya), các học pháp là tuần tự (anupubbasikkha), các bước thực hành là tuần tự (anupubbakirya), các bước tiến bộ là tuần tự (anupubbapatipada), không có sự thể nhập Chánh trí thình lình.” Xem thêm Kinh Tăng Chi Bộ 8.19 & 20. Các bước chuẩn bị của quá trình rèn luyện tuần tự là những bước thực hành chuẩn bị cho con đường Bát Chánh Đạo. Để biết thêm chi tiết về mối quan hệ giữa rèn luyện tuần tự và Bát Chánh Đạo, hãy xem trang “The Gradual Training and The Eightfold Path” ở đường dẫn http://rc.leighb.com/more/The_Gradual_Training_and_The_Eightfold_Path.htm.
[3] Ví dụ: Kinh Trường Bộ 2–13; Trung Bộ 27, 38, 39, 51, 53, 76, 79, 101, 107, 112, 125; Tăng Chi Bộ 4.198, 5.75–76, 10.99.
[4] Các ví dụ người này đưa ra bao gồm các tầng cấp của một cung điện, của người Bà-la-môn, của người bắn cung, của người làm toán số.
Bước đầu tiên của quá trình rèn luyện tuần tự là nghe pháp [5] và có niềm tin [6] rằng có một phương pháp, một con đường mà chúng ta có thể đi theo để có được một kết quả có giá trị hơn so với những gì thế giới vật chất có thể mang lại. Đức Phật không đòi hỏi niềm tin – chỉ cần sẵn lòng “đến và tự mình chứng kiến” [7].
[5] Pháp – Dhamma: vừa có nghĩa là lời Phật dạy, vừa là “bản chất thực sự của vạn vật”.
[6] Saddha thường được dịch là “tín”, “đức tin”, nhưng có lẽ chính xác hơn là “sự tự tin”.
[7] Ehipassiko
Bước tiếp theo là xây dựng một nền tảng làm cơ sở cho mọi thứ sau đó: sīla (giới), kỷ luật đạo đức và đạo đức hành xử. Việc thực hành đạo đức chính là việc giữ giới – các nhà sư có 227 giới, ni sư có 311 giới, còn cư sĩ (người tu tại gia) có 5 giới.
– Không sát hại chúng sinh,
– Không trộm cắp,
– Không thực hiện các hành vi dâm dục sai trái,
– Không nói lời sai trái,
– Không dùng các chất gây nghiện.
Những quy tắc rèn luyện này được đưa ra để giúp bạn sống một cuộc đời không gây tổn thương cho người khác hoặc cho chính bản thân. Kỷ luật đạo đức này bao gồm cả cách bạn kiếm sống cũng như mối quan hệ với gia đình, bạn bè, và người lạ. Nếu không có kỷ luật đạo đức này làm nền tảng, các bước tiếp theo sẽ không có hiệu quả, và sự tiến bộ trên con đường tâm linh sẽ bị chựng lại. Ví dụ, việc hành xử có đạo đức đóng vai trò quan trọng để tạo ra sự tập trung, bằng cách xây dựng một cuộc sống không có quá nhiều điều áy náy hay lo lắng. Để tìm hiểu thêm về năm giới luật cho người tu tại gia, hãy xem trang “The Precepts” ở địa chỉ http://rc.leighb.com/more/The_Precepts.htm.
Bạn cũng sẽ phải “canh giữ các cánh cửa giác quan” kẻo “các trạng thái bất thiện khởi lên” [8]. Điều này không có nghĩa là bạn từ chối không nhìn, nghe, cảm nhận v.v.; nó có nghĩa là không bị lôi cuốn bởi những trải nghiệm giác quan. Ví dụ, bạn có thể đi ngang qua một tiệm bánh ngọt với cánh cửa đang mở rộng (tất nhiên), ngửi thấy mùi thơm tuyệt vời của bánh nướng bên trong, tận hưởng mùi thơm đó mà vẫn không bị cám dỗ bước vào và mua bánh. Đó chính là “canh giữ” cánh cửa của giác quan. Các giác quan là hoàn toàn cần thiết để chúng ta chèo lái trong môi trường – nhưng chúng không phải công viên giải trí, ít nhất là không nếu bạn có ý định phát triển tâm trí ở cấp độ cao hơn để có thể đạt tới sự giải thoát. Tận hưởng niềm vui đến từ các giác quan là hoàn toàn tự nhiên – nhưng đừng để việc tận hưởng chúng khiến bạn vướng mắc hơn vào thế giới ảo tưởng này. Bạn hoàn toàn có thể đối phó với những sự khó chịu từ giác quan một cách phù hợp. Tuy nhiên, trong cả hai trường hợp, việc xúc chạm không nên dẫn đến tham ái và bám víu. Nếu điều này xảy ra, thì cánh cửa của các giác quan đang không được “canh giữ”, và sự tiến bộ trên con đường tâm linh sẽ bị cản trở.
[8] Kinh Trường Bộ 2.64
Việc phát triển thói quen chánh niệm là cần thiêt. Chúng ta dịch từ sati là “niệm”, có nguồn gốc từ chữ smṛti trong tiếng Phạn có nghĩa là “ký ức”. Cho nên niệm có nghĩa là nhớ. Vậy chúng ta cần nhớ điều gì? Hiện diện ở đây, lúc này. Chú ý đến những gì đang thực sự xảy ra ở thời điểm hiện tại, ở nơi bạn đang có mặt. Điều này không có nghĩa là bạn không bao giờ được lập kế hoạch cho tương lai hay học hỏi từ quá khứ, nhưng điều này có nghĩa là khi làm những việc đó thì bạn cần nhận biết rằng đó là những gì bạn đang làm. Trong quá trình rèn luyện từng bước, Đức Phật khuyên bạn nên chú ý đến những hoạt động của thân thể trong suốt cả ngày. Khi đang học jhāna, sự niệm không ngừng nghỉ này là điều hữu ích nhất trong tất cả các thực hành [9], được đưa ra trong kinh Tứ Niệm Xứ (Satipatthana Sutta). Bản thân thực hành này sẽ không tạo ra đủ định lực để tiến vào jhāna, nhưng nó sẽ giúp cho việc thực hành định lực trở nên thực sự hiệu quả. [10]
[9] Bộ Pháp Tụ 2.4 và Kinh Trung Bộ 10.8
[10] Xem chương tiếp theo về cận định để biết thêm thông tin về cách tạo ra đủ định lực để tiến nhập các tầng jhāna.
Thực hành chuẩn bị cuối cùng trong quá trình rèn luyện tuần tự là thái độ mãn nguyện với một cuộc sống giản đơn. Tiếc thay chúng ta đang sống trong một xã hội thường xuyên khuyến khích việc có nhiều hơn nữa để giải quyết bất kỳ tình huống chưa hoàn hảo nào. Nhưng con đường tâm linh không phải là con đường thu thập thêm – đó là con đường buông bỏ. Không có gì để thu thập thêm; mọi thứ đều là để buông bỏ. Nói chung, suốt hai nghìn rưỡi năm của Phật giáo, jhāna không được xem là một chủ đề phù hợp để dạy cho người thường, vì người ta tin rằng cuộc sống quá bận rộn, không có thời gian cho việc thực hành các phương pháp thiền cần thiết để học jhāna. Tuy nhiên, hiện nay chúng ta đang sống trong một xã hội với vô vàn các trò giải trí, ít nhất là đối với một số người. Bên cạnh đó, cơ man là những đồ chơi, trò tiêu khiển và nhiều thứ để chúng ta lấp đầy thời gian của mình và xao lãng khỏi quá trình rèn luyện tâm linh. Một người thường đúng là cần nhiều hơn ba tấm áo và một cái bát, nhưng không cần hết tất cả những gì nền văn hóa này chào mời. Sống một đời sống giản đơn giúp chúng ta dành nhiều thời gian để tu tập hơn, là điều quan trọng để tiến bộ trên con đường tâm linh. Sống giản dị tránh việc gây hại cho người khác. Sống giản dị giúp chúng ta dễ dàng vượt qua năm chướng ngại, [11] là những rào cản cho việc nhập jhāna. Sống giản dị là sống hài hòa hơn với nguồn tài nguyên rất hạn chế cho tất cả những người đang sống trên hành tinh đông đúc này.
[11] Xem bài “Abandoning the Five Hindrances” (Loại bỏ năm chướng ngại) ở địa chỉ http://rc.leighb.com/more/Abandoning_the_Five_Hindrances.htm để biết thêm chi tiết về năm chướng ngại.
Bốn thực hành chuẩn bị nói trên bao gồm giữ giới luật, canh giữ giác quan, duy trì chánh niệm, và mãn nguyện với ít tài sản. Đây là các phương pháp thực hành “ngoài bồ đoàn” cần thiết để xây dựng nền móng cho lối sống cơ bản của bạn. Nếu không có các phương pháp thực hành hỗ trợ này, thiền “trên bồ đoàn” thường sẽ tiến triển thất thường hoặc là không tiến triển. Để học các jhāna, bạn thực sự cần có thực hành thiền “trên bồ đoàn” hàng ngày có chất lượng, đúng nghĩa “hàng ngày”, ít nhất là bốn mươi lăm phút và tốt nhất là một giờ hoặc hơn. Bốn phương pháp thực hành chuẩn bị này sẽ giúp ích rất nhiều trong việc đảm bảo sự tiến triển đó.