Hermes Trismegistus (từ tiếng Hy Lạp cổ: Ἑρμῆς ὁ Τρισμέγιστος, nghĩa là “Hermes Ba Lần Vĩ Đại”) là một nhân vật huyền thoại xuất hiện vào thời kỳ Hy Lạp Hoá (c. 323 – 31 TCN). Dưới đây là một số thông tin về Hermes trích từ sách The Secret Teachings of All Ages của Manly Hall.
Iamblichus khẳng định rằng Hermes là tác giả của hai mươi ngàn quyển sách; Manetho tăng con số lên hơn ba mươi sáu ngàn (xem James Gardner) — những con số này cho thấy rõ rằng một cá nhân đơn lẻ, dù có được thần linh che chở, khó có thể hoàn thành một công trình đồ sộ như vậy. Theo truyền thống, Hermes đã truyền dạy cho nhân loại nhiều ngành nghệ thuật và khoa học, bao gồm: y học, hóa học, luật pháp, mỹ thuật, chiêm tinh học, âm nhạc, hùng biện, phép thuật, triết học, địa lý, toán học (đặc biệt là hình học), giải phẫu học và thuật diễn thuyết. Orpheus cũng được người Hy Lạp tôn vinh tương tự.
Trong Biographia Antiqua, Francis Barrett nói về Hermes như sau: “nếu Thượng Đế từng hiện thân nơi con người, Ngài đã hiện thân nơi ông, điều này rõ ràng cả từ các tác phẩm và Pymander1 của ông; trong những tác phẩm này, ông đã truyền đạt được toàn bộ ý nghĩa của Địa Ngục và kiến thức tâm linh cho hậu thế; nhờ đó, ông đã chứng minh mình không chỉ là nhà tiên tri có linh cảm mà còn là vị triết gia uyên thâm, nhận được trí tuệ từ Thượng Đế và những điều thiên thượng, không phải từ con người.”
Sự uyên bác vượt trội của Hermes khiến người ta coi ông là một trong nhiều hiền triết và tiên tri thời kỳ đầu. Trong Ancient Mythology, Bryant viết: “Ta đã nói rằng Cadmus chính là Thoth của người Ai Cập; điều này hiển nhiên từ việc ông là Hermes, và việc phát minh chữ viết được cho là nhờ ông.” (Trong chương về lý thuyết toán Pitago sẽ có bảng chữ Cadmean nguyên thủy.)
Các nhà nghiên cứu cho rằng Hermes chính là người được dân Do Thái gọi là “Ênoch”, mà Kenealy gọi là “Sứ giả thứ hai của Thượng Đế.” Hermes đã được dung hợp vào truyền thuyết Hy Lạp, sau này trở thành Mercury của người La Mã. Ông được tôn kính thông qua hình tượng Sao Thủy vì thiên thể này là gần mặt trời nhất: Hermes trong tất cả chúng sinh là gần Thượng Đế nhất, nên được gọi là Sứ giả của các vị Thần.
Trong các bức họa cổ của Ai Cập, Hermes chính là Thoth xuất hiện với bảng sáp trong tay và đảm nhiệm vai trò người ghi chép trong nghi thức cân linh hồn nơi đại điện phán xét của Osiris — một nghi lễ có ý nghĩa thiêng liêng sâu xa. Hermes được giới học giả Hội Tam điểm xem là nhân vật then chốt, vì ông được xem là người khởi xướng các nghi lễ điểm đạo, khai tâm, vốn bắt nguồn các Bí Ẩn do chính ông thiết lập. Gần như tất cả biểu tượng của Hội Tam Điểm đều mang dấu ấn của Hermes. Pitago học toán ở người Ai Cập và từ đó lĩnh hội kiến thức về các khối hình học biểu tượng. Hermes cũng được tôn thờ vì cải cách hệ thống lịch; ông đã kéo dài năm từ 360 lên 365 ngày, và vẫn được sử dụng cho đến ngày nay. Danh hiệu “Thrice Greatest” (Ba lần Vĩ đại) được trao cho Hermes vì ông được xem là triết gia vĩ đại nhất, linh mục vĩ đại nhất và vua vĩ đại nhất. Cần chú ý rằng bài thơ cuối cùng của nhà thơ Mỹ Henry Wadsworth Longfellow là một bài thơ ca tụng Hermes.
Về các tác phẩm của Hermes, James Campbell Brown trong History of Chemistry (Lịch Sử Hoá học) có viết:
Giai đoạn Canđê và Ai Cập đầu tiên là một giai đoạn mà chúng ta không có ghi chép lịch sử, và từ đó không ai biết tên các nhà hóa học hay triết gia. Sau giai đoạn này, chúng ta tiến vào Thời Đại Lịch sử, khi sách vở ra đời. Ban đầu không phải trên da thú hay giấy mà trên giấy papyrus. Một loạt sách Ai Cập cổ được cho là do Hermes Trismegistus viết – người có thể là một bậc hiền triết có thật trong lịch sử, hoặc cũng có thể là hình tượng biểu trưng cho một loạt các tác giả kế tiếp nhau trong lịch sử.
James Campbell Brown, History of Chemistry
Một số người đồng nhất Hermes với thần Hermes của Hy Lạp và thần Thoth (hay Tuti) của Ai Cập – vị thần mặt trăng, thường được mô tả trong các bức tranh cổ với đầu chim ibis, mang đĩa tròn và lưỡi liềm của mặt trăng. Người Ai Cập xem ông là vị thần của trí tuệ, chữ viết và các bản ghi chép lịch sử. Chính vì lòng kính trọng sâu sắc mà các nhà luyện kim đan xưa dành cho Hermes, nên các văn bản về hóa học được gọi là “Hermetic” (thuộc về Hermes), và từ đó mà cụm từ “đóng kín hermetic” vẫn còn được dùng để chỉ việc niêm kín các bình thủy tinh bằng cách nung chảy – theo phong cách của các nhà luyện kim. Chúng ta cũng thấy gốc từ này trong các loại dược phẩm hermetic của Paracelsus, cũng như trong hội Tam Điểm hermetic thời Trung Cổ.
Trong số những bản thảo rời rạc được cho là viết bởi Hermes, có hai tác phẩm nổi tiếng. Tác phẩm thứ nhất là Bản Ngọc Lục Bảo (Emerald Tablet), và tác phẩm thứ hai là Pymander Thần Khải (Divine Pymander), hay còn được biết đến phổ biến hơn với tên gọi Người Chăn Dắt Nhân Loại (The Shepherd of Men); phần sau sẽ bàn sâu hơn về tác phẩm này. Một điểm nổi bật liên quan đến Hermes là ông là một trong số rất ít các triết gia–tư tế ngoại giáo mà các tín hữu Kitô giáo thời đầu không bày tỏ thái độ công kích mạnh mẽ. Thậm chí, một số Giáo Phụ đã thừa nhận rằng Hermes thể hiện nhiều dấu hiệu của trí tuệ, và rằng nếu ông được sinh ra trong một thời đại khai sáng hơn – để có thể lĩnh hội được những giáo huấn của họ – thì ông hẳn đã trở thành một con người thật sự vĩ đại.
Clement thành Alexandria là một trong số ít những người ghi chép lại truyền thuyết ngoại giáo mà các tác phẩm vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay. Trong tác phẩm Stromata, Clement đã cung cấp gần như toàn bộ thông tin hiện có về 42 quyển sách nguyên thủy của Hermes, cũng như tầm quan trọng to lớn mà giới nắm quyền lực cả trong đời sống xã hội lẫn tôn giáo Ai Cập xưa dành cho những sách này. Clement mô tả một trong những cuộc rước nghi lễ của họ như sau:
“Người Ai Cập theo một nền triết học riêng của họ. Điều này chủ yếu được thể hiện qua các nghi lễ linh thiêng. Đầu tiên là người Xướng Ca tiến lên, mang theo một trong những biểu tượng của âm nhạc. Người này phải học hai trong số các sách của Hermes: một quyển chứa các thánh ca dâng lên chư thần, quyển còn lại là quy tắc cho đời sống của nhà vua.
Sau người Xướng Ca là nhà Chiêm Tinh học, tay cầm đồng hồ mặt trời và một nhánh cọ – những biểu tượng của thuật chiêm tinh. Người này phải luôn ghi nhớ bốn quyển sách chiêm tinh của Hermes. Một quyển nói về trật tự của các vì sao cố định có thể quan sát được; một quyển khác nói về các cuộc hội tụ và hiện tượng phát sáng của mặt trời và mặt trăng; các quyển còn lại nói về sự mọc lên của chúng.
Kế tiếp là người Thư lại thiêng liêng, đầu đội cánh, tay cầm sách và thước, cùng với mực viết và cây sậy dùng để viết. Người này phải am hiểu các hình tượng tượng hình (hieroglyphics), biết về vũ trụ học và địa lý, vị trí của mặt trời và mặt trăng, năm hành tinh; cũng như mô tả về Ai Cập, bản đồ sông Nile, mô tả về các trang bị của các tư tế và nơi thánh hiến cho họ, các đơn vị đo lường và những vật dụng trong nghi lễ thiêng liêng.
Tiếp theo là người giữ áo lễ (Stole-keeper), mang theo thước đo công lý và chén rượu tế lễ. Người này am hiểu toàn bộ những điều được gọi là Pædeutic (liên quan đến huấn luyện) và Moschophaltic (liên quan đến hiến tế).
Ngoài ra còn có mười quyển sách liên quan đến sự tôn kính dành cho các vị thần của họ và mô tả sự thờ phượng Ai Cập, bao gồm hiến tế, lễ vật đầu mùa, thánh ca, lời cầu nguyện, rước lễ, lễ hội, v.v.
Sau tất cả là vị Tiên tri (Prophet), tay ôm bình nước – theo sau là những người mang bánh lễ. Vị này là người điều hành ngôi đền, học mười quyển sách gọi là ‘Hieratic’; các sách này chứa toàn bộ luật pháp, các vị thần, và toàn bộ chương trình huấn luyện cho các tư tế. Vị Tiên tri cũng là người chịu trách nhiệm phân phối ngân quỹ của ngôi đền trong xã hội Ai Cập.
Như vậy, tổng cộng 42 quyển sách của Hermes là hoàn toàn cần thiết; trong đó 36 quyển chứa toàn bộ triết lý Ai Cập được học bởi các nhân vật đã nói trên; sáu quyển còn lại thuộc về y học, được giao cho các Pastophoroi (những người mang hình tượng thần thánh) – gồm nội dung về cấu trúc cơ thể, bệnh tật, dụng cụ, dược phẩm, mắt, và quyển cuối cùng về phụ nữ.”
Một trong những bi kịch lớn nhất của thế giới triết học chính là sự thất lạc gần như toàn bộ 42 cuốn sách của Hermes đã được nhắc đến trước đó. Những cuốn sách này đã biến mất trong trận hỏa hoạn thiêu rụi Thư viện Alexandria, bởi người La Mã – và sau đó là các tín đồ theo đạo Kitô. Những người này đã nhận ra rằng nếu không hủy diệt các sách này, họ sẽ không bao giờ có thể khuất phục được người Ai Cập. Những quyển sách ít ỏi còn sót lại sau vụ cháy đã được chôn giấu trong sa mạc, và vị trí của chúng hiện chỉ được biết đến bởi một số ít những điểm đạo đồ của các trường phái huyền học bí truyền.
Cuốn Sách của Thoth
Khi Hermes vẫn còn sống giữa loài người, ông đã trao lại Cuốn Sách Thoth thiêng liêng cho những môn đệ được chọn. Tác phẩm này chứa đựng các phương pháp bí mật cho sự tái sinh của nhân loại, đồng thời cũng đóng vai trò như chìa khóa để giải mã những trước tác khác của ông. Không có thông tin rõ ràng nào về nội dung cụ thể của Cuốn Sách Thoth, ngoại trừ việc các trang sách đều phủ đầy những hình tượng và ký hiệu tượng hình kỳ lạ, và đối với những ai hiểu được cách sử dụng chúng thì sẽ có được quyền năng vô hạn đối với các tinh linh của không khí và của đất. Khi những vùng nhất định trong não bộ được kích hoạt bởi các phương pháp bí truyền trong các Nghi lễ Huyền học, ý thức của con người sẽ được mở rộng, và họ sẽ được phép chiêm ngưỡng các Đấng Bất Tử và hiện diện trước các vị thần siêu phàm. Cuốn Sách của Thoth mô tả phương pháp để kích hoạt năng lực này. Do đó, trên thực tế, nó chính là “Chìa Khóa dẫn đến Bất Tử.”
Theo truyền thuyết, Cuốn Sách của Thoth được cất giữ trong một chiếc hộp vàng bên trong thánh điện sâu nhất của đền thờ. Chỉ có duy nhất một chiếc chìa khóa, và chìa khóa ấy nằm trong tay của bậc “Chân sư của các Bí Ẩn” – người điểm đạo cao nhất trong Ẩn Hermetic. Chỉ duy nhất vị này biết được điều gì được ghi trong cuốn sách thiêng. Cuốn Sách của Thoth đã thất lạc khỏi thế giới cổ đại khi các trường phái huyền học suy tàn. Nhưng những người học trò trung tín đã mang theo nó, được niêm phong trong một cỗ rương thiêng liêng, đến một miền đất khác. Cuốn sách ấy vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay, và tiếp tục dẫn dắt những người đệ tử của thời đại này đi vào sự hiện diện của các Đấng Bất Tử. Không thể tiết lộ thêm bất kỳ thông tin nào khác cho thế gian về cuốn sách ấy vào thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, chuỗi kế vị tông đồ từ vị đại hiền triết đầu tiên được chính Hermes truyền đạo vẫn chưa bao giờ bị gián đoạn, và những ai thật sự phù hợp để phục vụ các Đấng Bất Tử có thể tìm ra tài liệu vô giá này – nếu họ tìm kiếm một cách chân thành và không mỏi mệt.
Người ta cho rằng Cuốn Sách của Thoth, trên thực tế, chính là bộ Tarot bí ẩn của người Bohemia – một cuốn sách biểu tượng kỳ lạ gồm 78 lá, đã được những người du mục cổ (Gypsy) lưu giữ kể từ thời họ bị trục xuất khỏi ngôi đền cổ Serapeum. (Theo các bản Lịch sử Bí mật, người du mục cổ vốn là những tư tế Ai Cập cổ.) Ngày nay, trên thế giới vẫn còn một vài trường phái bí truyền được phép truyền dạy và điểm đạo cho những ứng viên bước vào huyền học, nhưng gần như tất cả các truyền thống ấy đều thắp lửa tế đàn của mình từ ngọn đuốc rực cháy của Hermes. Trong Cuốn Sách của Thoth, Hermes đã mặc khải cho toàn thể nhân loại con đường duy nhất – “One Way” – và qua nhiều thời đại, những bậc minh triết từ mọi dân tộc và tôn giáo đã đạt đến sự bất tử thông qua Con Đường ấy, con đường mà Hermes đã khai sáng giữa bóng tối để cứu chuộc nhân loại.
— Manly P. Hall, “The Secret Teachings of All Ages”
- Pymander, còn được gọi là Poimandres hay Divine Pymander, là chương đầu tiên trong bộ sưu tập Corpus Hermeticum – một trong những văn bản quan trọng nhất của truyền thống Hermetic. Theo Wikipedia, Poimandres (Ποιμάνδρης) nghĩa là “Shepherd of Men” (người chăn dắt loài người), đóng vai trò như nous (trí huệ, Ý Linh) của một đấng tối cao. ↩︎