Thầy G. I. Gurdjieff đưa ra một con đường tâm linh gọi là con đường thứ tư (Tiếng Anh: Fourth Way).
Trong giáo lý của thầy G. I. Gurdjieff, các con đường tu luyện được phân thành bốn hướng chính:
- Con đường của người Fakir, rèn luyện với cơ thể vật chất.
- Con đường của thầy tu, là con đường của trái tim, rèn luyện với cảm xúc sùng bái và yêu thương các vị thần thánh. “Thầy tu” ở đây chỉ các thầy tu Công giáo của phương Tây.
- Con đường của bậc Yogi là con đường rèn luyện với tâm trí và sinh lực. Con đường này phổ biến ở các trường phái thiền huyền bí của Phật giáo và Ấn Độ giáo.
- Con đường của người cân bằng, được Gurdjieff gọi là con đường của người khôn ngoan (Tiếng Anh: Way of the Sly Man), là con đường bí mật dành cho cư sĩ. Con đường này bao gồm rèn luyện với cơ thể, trái tim, tâm trí và sinh lực. Vì thế, con đường thứ tư bao gồm cả ba con đường trên.
Con đường của người khôn ngoan được gọi là con đường thứ tư. Thầy Samael Aun Weor cũng gọi Gnosis là con đường thứ tư vì đó chính là con đường của người khôn ngoan, bao gồm cả ba còn đường fakir, thầy tu, và yogi.
P. D. Ouspensky, học trò của Gurdjieff giải thích về ý nghĩa của thuật ngữ này như sau:
“Tất cả con đường phổ biến để tới cuộc sống bất diệt có thể được phân chia thành ba loại như sau: con đường của người Fakir, con đường của nhà Sư, con đường của bậc Yogi […].
Con đường của người Fakir là con đường chiến đấu với cơ thể vật chất […] Con đường thứ hai là con đường của nhà Sư. Đó là con đường của đức tin, của cảm xúc về đạo, sự hy sinh cho đạo. […] Con đường thứ ba là con đường của các bậc Yogi. Đó là con đường của hiểu biết, là con đường của tâm trí. […] Con đường thứ tư không có hình thức cố định như con đường của người Fakir, của nhà Sư và của người Yogi. Và trước hết chúng ta phải đi tìm nó. Đó là thử thách thứ nhất. [Con đường này] không phổ biến như ba con đường truyền thống. Nhiều người chưa bao giờ nghe nói về con đường thứ tư và cũng có người nói rằng nó không tồn tại và không thể tồn tại. […]”
(P. D. Ouspensky – Hành Trình Tìm Kiếm Điều Diệu Kỳ – Chương 2)
- Con đường của Fakir được trải nghiệm trong cuộc sống hàng ngày, qua việc học cách sống ngay thẳng.
- Con đường của thầy tu nằm trong giáo hội của chúng ta, nơi có các bí tích, các nghi lễ và đời sống tu viện.
- Con đường của Yogi liên quan đến thực hành tâm linh – chúng ta có các bài thực hành tâm linh, những bài tập đặc biệt để khai mở các năng lực tiềm ẩn trong con người.
- Con đường thứ tư là con đường của người khôn ngoan. Chúng ta sống con đường này qua thực hành, trong sự cân bằng hoàn hảo. Chúng ta học thuật luyện kim đan và Kabbalah. Chúng ta nỗ lực làm tan rã cái tôi tâm lý.
Chúng tôi không phải thành viên của Giáo hội Công giáo La Mã. Giáo hội La Mã chỉ đi theo con đường của thầy tu. Chúng tôi thực hành cả bốn con đường. Trong tôn giáo Gnosis có con đường của thầy tu, với các Giáo trưởng, Tổng giám mục, Giám mục và Linh mục. Vì vậy, chúng tôi không thuộc về Giáo hội La Mã. Tuy nhiên, chúng tôi cũng không chống lại bất kỳ tôn giáo, trường phái hay giáo phái nào. Nhiều linh mục của Giáo hội La Mã đã gia nhập vào hàng ngũ của chúng tôi.
Nhiều người từ khắp các tổ chức đã tham gia vào Phong trào Gnosis. Giáo hội Gnosis là một hệ thống hết sức toàn diện.
- Trên con đường của Fakir, chúng tôi học cách sống ngay thẳng.
- Trên con đường của thầy tu, chúng tôi phát triển đời sống cảm xúc.
- Trên con đường của Yogi, chúng tôi thực hành các bài tập tâm linh nhằm đánh thức những năng lực huyền bí tiềm ẩn trong con người.
- Trên con đường của người cân bằng, chúng tôi rèn luyện phép luyện kim đan và Kabbalah, đồng thời nỗ lực tan rã cái tôi.
(Samael Aun Weor – Hôn Nhân Hoàn Hảo)