Tác giả: Samael Aun Weor, 
Tâm Lý Học Cho Sự Chuyển Hóa Triệt Để
Khi suy ngẫm đôi chút về những tình huống đa dạng trong cuộc sống, ta sẽ nhận ra sự cần thiết phải tìm hiểu nền tảng tâm lý của chính mình.
Có người dựa vào địa vị của mình, có người dựa vào tiền bạc, có người dựa vào danh dự, có người dựa vào quá khứ, lại có người dựa vào chức danh, v.v.
Điều lạ lùng nhất là, dù giàu sang hay nghèo khổ, dù có thể đầy kiêu căng tự phụ, tất cả chúng ta vẫn cần đến nhau và sống dựa vào nhau.
Hãy dành vài phút để suy ngẫm về những gì chúng ta có thể mất đi. Số phận của chúng ta sẽ ra sao trong một cuộc cách mạng đẫm máu? Các cơ sở tâm lý mà chúng ta đang dựa vào sẽ ra sao? Than ôi! Chúng ta cứ tưởng mình mạnh mẽ, nhưng thực ra lại yếu đuối đến kinh hoàng.
Chúng ta có một cái tôi tự cho mình là nền tảng để nương tựa. Nếu thật sự khao khát phúc hạnh chân thật, chúng ta phải làm tan rã cái tôi này.1
Cái tôi như thế coi thường người khác, luôn tự cho mình vượt trội hơn mọi người: hoàn hảo hơn, giàu hơn, thông minh hơn, giỏi hơn, v.v.
Bây giờ là lúc thích hợp để trích dẫn câu chuyện ngụ ngôn của Kabir Giêsu vĩ đại về hai người cầu nguyện trong đền thờ. Câu chuyện được kể cho người nào tự cho mình là đúng và coi thường người khác.
Chúa Giêsu Kitô nói:
“Hai người đi lên đền thờ để cầu nguyện; một người là người Pha-ri-si, còn người kia là người thu thuế.2 3 Người Pha-ri-si đứng riêng ra và cầu nguyện thế này: ‘Lạy Ðức Chúa Trời, con tạ ơn Ngài, vì con không như những người khác, tham lam, bất chính, ngoại tình, hoặc như người thu thuế này. Con kiêng ăn mỗi tuần hai lần, và con dâng một phần mười mọi lợi tức của con.’
Còn người thu thuế đứng đằng xa, không dám ngước mắt lên trời, vừa đấm ngực vừa thưa rằng, ‘Lạy Ðức Chúa Trời, xin thương xót con, một kẻ tội lỗi.’ Ta nói với các ngươi, người thu thuế này, khi đi xuống để về nhà mình, đã được xưng công chính chứ không phải người kia, vì ai tôn mình lên sẽ bị hạ xuống, còn ai hạ mình xuống sẽ được tôn lên.” (Lu-ca 18:9-14)
Chừng nào ta còn ôm giữ khái niệm “hơn” trong tâm, ta sẽ không thể nhận ra rằng bản thân mình vốn chẳng là gì, cũng chẳng thấy được nỗi khốn khổ mình đang chịu đựng. Ví dụ: Tôi đúng đắn hơn người kia, thông thái hơn người này, đức hạnh hơn người nọ, giàu hơn, giỏi hơn trong kỹ năng sống, trong sạch hơn, đáng tin cậy hơn trong các nhiệm vụ của mình, v.v.
Chúng ta không thể “chui qua lỗ kim” chừng nào ta còn là “người giàu”, chừng nào còn ôm giữ ảo tưởng về sự vượt trội.
“Con lạc đà chui qua lỗ kim còn dễ hơn người giàu vào vương quốc của Thượng Đế.”4
Những ý nghĩ kiểu như: “trường phái tâm linh của tôi là tốt nhất, còn của hàng xóm thì chẳng ra gì, chỉ có tôn giáo của mình mới đúng còn tất cả tôn giáo khác là giả dối và nhầm lẫn, vợ của người kia thật tệ còn vợ mình là thánh, rằng anh bạn Roberto nghiện rượu còn tôi luôn đứng đắn và điều độ, v.v., đây chính là những thứ khiến chúng ta cảm thấy mình “giàu có”. Đó là lý do tại sao trong công việc tu tập, chúng ta chính là những “con lạc đà” trong truyện ngụ ngôn Kinh Thánh.
Việc quan sát bản thân từng giây từng phút để nhận ra nền tảng tâm lý mà ta đang nương tựa là điều vô cùng cấp bách.
Khi chúng ta phát hiện ra điều gì khiến mình khó chịu nhất tại một thời điểm nào đó, khi điều gì đó làm ta bực mình, thì chính lúc đó chúng ta biết được mình đang nương tựa vào những nền tảng tâm lý nào.
Đó chính là những nền tảng được các sách phúc âm Kitô giáo gọi là “xây nhà trên cát.”5
Chúng ta phải cẩn trọng quan sát những lúc ta coi thường người khác hoặc cảm thấy mình hơn họ: điều đó xảy ra khi nào và như thế nào—có thể do chức danh, địa vị xã hội, kinh nghiệm sống hay tiền bạc, v.v.
Một sai lầm nghiêm trọng là khi ta tự xem mình là “người giàu”, nghĩ rằng mình hơn người khác vì một lý do nào đó. Những người như thế không thể vào được Vương quốc Trời.
Thật tốt khi nhận ra điều gì khiến ta hãnh diện và thỏa mãn lòng kiêu ngạo, vì đó chính là nền tảng tâm lý mà ta đang nương tựa.
Tuy nhiên, đừng để việc quan sát này chỉ dừng lại ở lý thuyết; ta phải thực hành, quan sát bản thân một cách kỹ lưỡng và trung thực trong từng giây phút.
Khi chúng ta thật sự hiểu được nỗi khốn khổ của chính mình—rằng ta không có gì và cũng chẳng là gì cả—khi ta từ bỏ ảo tưởng về sự vĩ đại của mình, nhận ra rằng danh hiệu và chức vị chỉ là phù phiếm, rằng cảm giác ưu việt hơn người khác là hão huyền, thì đó chính là dấu hiệu ta đã bắt đầu thay đổi.
Chúng ta không thể thay đổi nếu cứ bám víu vào những thứ như “nhà của tôi”, “tiền của tôi”, “tài sản của tôi”, “công việc của tôi”, “đức hạnh của tôi”, “trí thông minh của tôi”, “tài năng hội họa của tôi”, “kiến thức của tôi”, “uy tín của tôi”, v.v.
Việc bám víu vào cái “tôi” và “của tôi” đủ để ngăn ta nhận ra nỗi khốn khổ bên trong—rằng ta không là gì và cũng không có gì cả.
Chúng ta sẽ ngạc nhiên khi chứng kiến cảnh một vụ hỏa hoạn hay đắm tàu: trong cơn tuyệt vọng, con người vơ lấy những thứ vô nghĩa, những vật chẳng quan trọng chút nào.
Thật khốn khổ thay! Họ đồng nhất mình với những vật đó, nương tựa vào những điều vô nghĩa, bám víu vào những thứ chẳng quan trọng chút nào.
Khi ta dựa vào những thứ bên ngoài để định nghĩa bản thân, lấy chúng làm nền tảng tâm lý, tức là ta đang rơi vào trạng thái hoàn toàn vô thức.
Ta chỉ có thể cảm nhận Đấng tối cao (bản thể đích thực) khi đã làm tan rã toàn bộ cái tôi trong mình; nếu không, cảm nhận này là điều không thể.
Thật không may, những người tôn thờ cái tôi không chấp nhận việc này, họ coi mình là thần thánh; họ nghĩ rằng mình sở hữu những “thân thể vinh hiển” như Phaolô thành Tarsus đã nói, họ tưởng rằng cái tôi là thánh thiện, và không ai có thể giúp họ loại bỏ những ý tưởng ngớ ngẩn này ra khỏi đầu.
Chúng ta không biết phải làm gì với những người như vậy. Dù có giải thích, họ vẫn không hiểu; họ mãi bám víu vào nền cát mà họ đã lấy làm móng xây nhà, mắc kẹt trong giáo điều, trong những ý kiến thay đổi thất thường và tư tưởng mê muội.
Nếu những người này quan sát bản thân một cách nghiêm túc, họ sẽ thực chứng được giáo lý về cái tôi đa nguyên. Họ sẽ phát hiện ra rằng có nhiều người, hay là các cái tôi, đang sống bên trong.
Làm sao chúng ta có thể cảm nhận được bản thể chân thật khi các cái tôi này đang cảm nhận thay chúng ta và suy nghĩ thay chúng ta?
Điều tệ nhất trong toàn bộ bi kịch này là chúng ta tưởng rằng mình đang thực sự suy nghĩ và cảm nhận, trong khi thực tế, vào mỗi thời điểm cụ thể, chỉ là một cái tôi đang suy nghĩ bằng bộ não bị giày vò của ta và cảm nhận bằng trái tim đau khổ của ta.
Chúng ta thật bất hạnh! Đã bao lần ta tưởng rằng mình yêu ai đó, nhưng thực chất chỉ là một cái tôi đầy dục vọng ở bên trong, đang thao túng trái tim ta.
Chúng ta thật khốn khổ! Chúng ta lầm tưởng dục vọng thú tính là tình yêu! Và dẫu vậy, người bị rơi vào sự nhầm lẫn này không phải là bản thể mà là một người khác, một cái tôi trong tính cách của chúng ta.
Tất cả chúng ta đều nghĩ rằng mình sẽ không bao giờ nói những lời của người Pha-ri-si trong ngụ ngôn Kinh Thánh: “Lạy Ðức Chúa Trời, con tạ ơn Ngài, vì con không như những người khác”, v.v.
Thế nhưng, dù nghe khó tin, việc này vẫn diễn ra mỗi ngày. Người bán thịt ở chợ nói: “Tôi không giống những người bán thịt kém chất lượng và lừa dối mọi người.”
Ông chủ hàng vải thì kêu rằng: “Tôi không giống những người bán hàng khác, họ giàu có vì biết ăn bớt khi đo vải.”
Người bán sữa khẳng định: “Tôi không giống những người bán sữa khác vì họ đổ nước vào sữa của họ. Tôi thích làm người thật thà”.
Bà chủ nhà nói với khách rằng: “Tôi không giống các bà vợ hay cặp kè với những đàn ông khác. Ơn Chúa vì tôi là người đàng hoàng, tôi chung thuỷ với chồng mình.”
Kết luận: mọi người đều là kẻ đồi bại, bất công, ngoại tình, trộm cắp, lầm lạc, còn chúng ta lại tự xem mình là một con cừu hiền lành, một “vị thánh sô-cô-la đáng yêu” mà ai cũng muốn có, giống như một đứa trẻ vàng trong nhà thờ.
Chúng ta thật ngu muội biết bao! Chúng ta thường nghĩ rằng mình không bao giờ làm những điều ngu xuẩn và sai lầm như người khác, và vì thế kết luận rằng mình là người tuyệt vời. Khốn thay, chúng ta không nhìn thấy những điều ngu ngốc và những việc độc ác mà chính mình đang làm.
Trong những khoảnh khắc hiếm hoi khi tâm trí được nghỉ ngơi, không còn lo lắng, khi nó tĩnh lặng và im lặng—điều mới mẻ sẽ đến.
Vào những khoảnh khắc đó chúng ta có thể nhìn thấy những cơ sở hay nền tảng mà mình đang nương tựa vào.
Khi tâm trí hoàn toàn nghỉ ngơi, chúng ta có thể thực chứng thực tế trần trụi của nền cát cuộc đời mà ta đã xây nhà trên đó. (Xem Ma-thi-ơ 7:24-29, truyện ngụ ngôn về hai nền nhà).
| ← Trước: Chương 26 – Tâm thức tỉnh thức của trẻ sơ sinh | Tiếp theo: Chương 28 – Ý Chí |
- Từ “phúc hạnh” ở đây chỉ loại hạnh phúc tâm linh được mô tả trong một bài giảng của Chúa Giêsu. ↩︎
- Pha-ri-si là thầy tâm linh, biểu tượng cho những kẻ đạo đức giả, tự cho mình là công chính nhưng lại che giấu cái tôi và phán xét người khác. Đọc thêm. ↩︎
- Trong Kinh Thánh, người thu thuế đại diện cho những người có nhiều tội lỗi, nhưng khi họ nhận ra sai lầm của mình và chân thành sám hối, họ được coi là công chính hơn những kẻ đạo đức giả. Đọc thêm. ↩︎
- Khi Chúa Giê-su vừa lên đường, một người chạy đến quỳ trước mặt ngài và hỏi: “Thưa Thầy tốt lành, tôi phải làm gì để được hưởng sự sống vĩnh cửu?”
Chúa Giê-su đáp: “Sao anh gọi tôi là tốt lành? Không ai là tốt lành, ngoại trừ Thượng Đế. Hẳn anh biết các điều răn: ‘Đừng giết người, đừng phạm tội ngoại tình, đừng trộm cắp, đừng làm chứng dối, đừng lừa gạt ai và hãy hiếu kính cha mẹ’”.
Người ấy nói: “Thưa Thầy, tôi đã giữ mọi điều đó từ thuở nhỏ”.
Chúa Giê-su nhìn người ấy, cảm thấy yêu thương người và nói: “Anh còn thiếu một điều: Hãy đi bán những gì mình có mà cho người nghèo, anh sẽ được của báu trên trời; và hãy đến làm môn đồ tôi”.
Nghe vậy, người ấy rất buồn và rầu rĩ bỏ đi vì có nhiều của cải. Chúa Giê-su đưa mắt nhìn quanh rồi nói với các môn đồ: “Người có nhiều tiền vào Nước Đức Chúa Trời thật khó biết bao!”.
Các môn đồ ngạc nhiên khi nghe ngài nói thế. Nhưng Chúa Giê-su nói: “Các con ơi, vào được Nước Đức Chúa Trời thật khó biết bao! Con lạc đà chui qua lỗ kim còn dễ hơn người giàu vào Nước Đức Chúa Trời”.
Họ càng ngạc nhiên nên hỏi ngài: “Thế thì ai mới có thể được cứu?”. Chúa Giê-su nhìn thẳng vào họ và phán: “Với loài người thì không thể, nhưng với Đức Chúa Trời thì mọi sự đều có thể”.
(Mác 10:17-27, Kinh Thánh) ↩︎ - (Ma-thi-ơ 7:24-27, Kinh Thánh)“Vậy, ai nghe những lời này của tôi và làm theo thì giống như một người khôn ngoan xây nhà trên nền đá. Khi có mưa to gió lớn và nước lũ tràn đến thì nhà không sập vì đã được xây trên nền đá. Còn ai nghe những lời này mà không làm theo thì giống như một người dại xây nhà trên cát. Khi có mưa to gió lớn và nước lũ tràn đến thì nhà sụp đổ tan tành”. Đọc thêm. ↩︎