Lời mở đầu
Chương này giới thiệu một số trích dẫn từ kinh điển và bài viết trong truyền thống Phật giáo, minh chứng rằng việc xuất hồn cũng như thực hành Yoga giấc mơ, đã tồn tại từ lâu trong truyền thống Phật giáo. Đây là bài viết của nhóm dịch Gnosis VN với đoạn trích từ kinh sách Phật giáo.
Đức Phật thuyết pháp cho mẹ
Kinh sách kể lại rằng bảy ngày sau khi hạ sinh Đức Phật, Hoàng hậu Maya băng hà. Nhờ công đức tích lũy qua nhiều kiếp, bà được tái sinh vào cõi trời của Đế Thích (Indra), hay còn gọi là cõi trời Tam thập tam thiên. Bảy năm sau khi đạt đại giác dưới cội bồ đề, Đức Phật đã lên cõi trời Tam thập tam thiên, ngay sau khi hiển bày những phép thần thông kỳ diệu tại thành Xá Vệ. Đến thời điểm này, Ngài quyết định thuyết giảng giáo pháp cao quý cho mẹ mình và chư thiên tại cõi trời. Tổng cộng, Ngài đã dành trọn ba tháng an cư mùa mưa tại cõi trời Tam thập tam thiên để truyền bá giáo pháp. [1]
Đọc thêm Kinh Ma ha ma da Phật thăng Đao Lợi thiên vị mẫu thuyết pháp (Đ. 12, N: 383 Tr. 1005), trong đó ghi lại sự kiện Đức Phật lên cõi trời Đao-lợi để thuyết pháp cho mẹ.
Kinh Tạp A-hàm có kể rằng, sau ba tháng, một trong những đại đệ tử xuất sắc nhất của Đức Phật, Tôn giả Đại Mục Kiền Liên (Mahamaudgalyayana), đã nhập định và xuất hồn đến cõi trời để diện kiến Đức Phật. Tại đây, Ngài chuyển lời thỉnh cầu từ các đệ tử ở nhân gian, những người chưa đạt được thành tựu cao, mong muốn Đức Phật sớm trở về trần thế để tiếp tục giảng dạy cho nhân loại.
Bấy giờ Tôn giả Mục-kiền-liên biết bốn chúng đã đi, liền nhập định, trong khoảnh khắc như đại lực sĩ co duỗi cánh tay, từ nước Xá-vệ biến mất, hiện ra trên tảng đá mềm xốp màu xám, tại cõi trời Tam thập tam, cách cây Ba-lê-da-đa-la, loại cây đàn hương câu-tì-đà-la, không xa.
Bấy giờ, đức Thế Tôn đang thuyết pháp với vô lượng quyến thuộc của thiên chúng cõi trời Tam thập tam đang vây quanh. Tôn giả Mục-kiền-liên vừa trông thấy đức Thế Tôn, liền hân hoan vui mừng, nghĩ rằng: “Nay Thế Tôn thuyết pháp cho đại chúng chư thiên đang vây quanh, không khác gì chúng hội ở cõi Diêm-phù-đề.”
Trích Kinh Tạp A-hàm, Kinh 505. Đế Thích
Tôn giả Mục Kiền Liên, sau khi được Đức Phật chỉ dạy, đã nhập định và tức thời di chuyển từ cõi trời Tam thập tam trở lại cõi Diêm-phù-đề để thông báo cho bốn chúng đệ tử về việc Đức Phật sẽ trở về sau bảy ngày.
Phật bảo Mục-kiền-liên:
“Ngươi hãy trở về nói với người cõi Diêm-phù-đề rằng, Sau bảy ngày nữa Thế Tôn sẽ từ cõi trời Tam thập tam trở lại cõi Diêm-phù-đề, dưới cây Ưu-đàm-bát, phía bên ngoài cổng ngoài của thành Tăng-ca-xá.
Tôn giả Đại Mục-kiền-liên vâng lời dạy Thế Tôn, liền nhập chánh định, trong khoảnh khắc như lực sĩ co duỗi cánh tay, từ cõi trời Tam thập tam biến mất, hiện đến Diêm-phù-đề, báo với bốn chúng rằng:
“Các người nên biết, sau bảy ngày nữa Thế Tôn sẽ từ cõi trời Tam thập tam trở lại cõi Diêm-phù-đề, dưới cây Ưu-đàm-bát, phía bên ngoài cổng ngoài của thành Tăng-ca-xá.”
Đúng như bảy ngày đã hẹn, đức Thế Tôn từ cõi trời Tam thập tam trở lại Diêm-phù-đề, dưới cây Ưu-đàm-bát, phía bên ngoài cổng ngoài của thành Tăng-ca-xá. Thiên long, quỷ thần cho đến Phạm Thiên, đều theo Thế Tôn xuống nơi này. Ngay lúc bấy giờ, gọi chỗ hội này là chỗ Trời Xuống.
Trích Kinh Tạp A-hàm, Kinh 505. Đế Thích
Trong đoạn kinh này cũng đề cập đến việc Đức Phật du hành từ cõi trời trở lại thế gian để tiếp tục hoằng pháp, khai mở trí tuệ cho các đệ tử của Ngài. Chúng ta thấy rõ trong kinh rằng Tôn giả Đại Mục-kiền-liên đã nhập định để lên cõi trời. Tuy nhiên, kinh còn nói rằng Đại Mục-kiền liên “từ nước Xá-vệ biến mất, hiện ra trên tảng đá mềm xốp màu xám, tại cõi trời Tam thập tam”. Điều này có thể ngụ ý rằng Ngài mang cả cơ thể vật chất lên trời.
Sách của thầy Samael Aun Weor đề cập đến hai cách du hành bằng phép thần thông. Cách thứ nhất là xuất hồn (tiếng Anh: astral projection). Cách thứ hai được thầy Samael gọi là trạng thái Jinn. Với trạng thái Jinn, chúng ta mang cả cơ thể vật chất đi lên một cõi khác hay đến một nơi khác trên cõi vật chất.
Kinh Phật cũng đề cập đến cả hai cách đó. Chuyện Đức Phật lên cõi Tam thập tam để giảng pháp cho mẹ được kể lại ở rất nhiều kinh và ở mỗi nơi một số chi tiết được thay đổi hay chỉnh sửa. Nói chung thì cả hai phương pháp xuất hồn và trạng thái Jinn đều rất phổ biến trong kinh điển Phật giáo.
Chánh văn của sáu Trung Ấm
Trong truyền thống Phật giáo Tây Tạng, từ trung ấm (bardo) chỉ một trạng thái chuyển tiếp; thường thì là trạng thái chuyển tiếp giữa hai kiếp sống, là giai đoạn sau khi chết và trước khi tái sinh.
Tuy nhiên, tất cả các trạng thái tâm thức đều có thể được coi như là trạng thái chuyển tiếp. Thậm chí cuộc đời cũng là trạng thái chuyển tiếp giữa giữa kiếp trước và kiếp sau. Vì thế, Chánh văn của sáu Trung Ấm (trích từ Tử Thư Tây Tạng) liệt kê sáu trung ấm như sau:
- Cuộc đời
- Giấc mơ
- Thiền định
- Cận tử
- Pháp tánh (trung ấm sau khi chết)
- Hình thành (trung ấm khi chuẩn bị tái sinh)
Trong đoạn về trung ấm giấc mơ, là trung ấm thứ 2, chúng ta thấy việc nhận diện và làm chủ giấc mơ không chỉ giúp hành giả chuẩn bị cho trung ấm sau khi chết, mà còn là một phương pháp hữu hiệu để nuôi dưỡng sự tỉnh giác và giải thoát ngay trong đời sống hiện tại.
1. Trung Ấm Cuộc Đời (Shinay Bardo)
Này! Giờ đây khi trung ấm của cuộc đời này ló rạng trước mặt
Tôi sẽ chấm dứt sự lười biếng vì cuộc đời này đâu còn thời gian để phung phí!
Quyết tâm bước trên con đường học hỏi, quán chiếu và thiền định
Lấy ý thức nội tại làm con đường để chứng ngộ tam thân [trikaya]
Giờ đây một khi đã có được thân người
Thì đâu còn thời gian cho những con đường xao lãng.2. Trung Ấm Giấc Mơ (Milam Bardo)
Này! Giờ đây khi trung ấm của giấc mơ ló rạng bên trong,
Tôi sẽ từ bỏ giấc ngủ mê muội như xác chết,
Đưa ý thức vào trạng thái tự nhiên, không động loạn,
Nhận biết giấc mơ và chuyển hóa chúng thành ánh sáng nội tại.
Tôi sẽ không ngủ say như loài thú,
Mà sẽ kết hợp trọn vẹn giấc ngủ với việc hành trì.3. Trung Ấm Thiền Định (Samten Bardo)
Này! Giờ đây khi trung ấm của thiền định ló rạng bên trong
Tôi sẽ buông bỏ mọi hình thức phân tâm và mê lầm
An trú trong cảnh giới vô biên, lìa thoát mọi sự xáo động hay bám chấp
Tôi sẽ kiên định trong phương pháp rèn luyện của giai đoạn phát sinh và giai đoạn thành tựu.
Giờ đây phải thiền định tập trung, vượt thoát mọi hoạt động [thế gian],
Không bị cuốn theo cảm xúc mê lầm.4. Trung Ấm Cận Tử (Chikkhai Bardo)
Này! Giờ đây khi trung ấm của giây phút lìa đời ló rạng bên trong
Tôi sẽ buông bỏ mọi bám chấp, khát khao và tham ái
Nhập tâm vào con đường mà các giáo lý truyền miệng đã dạy rõ
Phóng chiếu ý thức vào cõi không gian của tâm bất sinh.
Khi rời bỏ xác thân huyết nhục do duyên hợp này
Tôi sẽ biết đó chỉ là ảo tưởng giả tạm.5. Trung Ấm Pháp Tánh (Chonyid Bardo)
Này! Giờ đây khi trung ấm của Pháp tánh ló rạng bên trong
Tôi sẽ buông bỏ mọi niệm tưởng khiếp sợ hay kinh hoàng
Nhận rõ tất cả những gì hiện ra đều chỉ là sự phóng chiếu của tâm
Và thấu biết chúng là do thân trung ấm tự hiện lên.
Giờ đây khi đã bước đến thời điểm trọng yếu này,
Tôi sẽ không sợ hãi các vị thần an bình và hung dữ vốn là phóng chiếu của chính tâm tôi.6. Trung Ấm Hình Thành (Sidpa Bardo) [2]
Này! Giờ đây khi trung ấm hình thành ló rạng bên trong
Tôi sẽ quyết tâm tập trung ý thức vào một đối tượng duy nhất,
Tha thiết duy trì phước đức của các nghiệp lành,
Đóng lại cánh cửa thai sinh và cưỡng lại sự đầu thai [trở lại luân hồi].
Đây là lúc cần phải có lòng can đảm và nhận thức thanh tịnh.
Tôi sẽ từ bỏ tâm đố kỵ và chiêm ngưỡng các cặp đôi,
Nhìn họ như các vị đạo sư tâm linh, như Đức Cha và Đức Mẹ.Hỡi người với tâm lang thang chẳng hề nghĩ đến cái chết đang cận kề,
Chỉ đam mê làm việc thế tục vô nghĩa:
Nếu [kiếp sau] ngươi phải trở lại [đầu thai] với đôi bàn tay trắng,
Thì rốt ráo toàn bộ [nỗ lực thế tục trong kiếp sống này] chỉ là sự mê lầm.
Hãy biết rõ rằng điều cần yếu chính là giáo pháp thiêng liêng.
Vậy tại sao không thực hành ngay bây giờ, ngay khoảnh khắc này đây?Từ miệng của các bậc đạo sư chứng đạo đã thốt ra những lời này.
Nếu ngươi không ghi khắc những giáo huấn của đạo sư trong tâm mình,
Há chẳng phải là ngươi đang tự lừa dối mình hay sao?
[2] Sidpa Bardo: trung ấm ngay trước khi tái sinh
Sáu trung ấm mô tả các giai đoạn chuyển tiếp của tâm thức trong đời sống, giấc ngủ, thiền định, cận tử, sau khi chết và trước khi tái sinh. Trung ấm cuộc đời là cơ hội để tu tập và chuẩn bị cho cái chết. Trung ấm giấc mơ cho phép hành giả rèn luyện sự tỉnh thức trong giấc ngủ, giúp kiểm soát tâm thức sau khi chết. Trung ấm thiền định là trạng thái định sâu, giúp hành giả không bị lạc lối trong các ảo ảnh của trung ấm pháp tánh. Trung ấm cận tử khởi sinh ngay khoảnh khắc lìa thân, là cơ hội để buông bỏ chấp trước và hướng tâm vào ánh sáng bản lai. Trung ấm pháp tánh là giai đoạn tâm thức đối diện với những phóng chiếu của nghiệp lực, nếu nhận ra bản chất của chúng, hành giả có thể giải thoát. Trung ấm hình thành là khoảnh khắc trước khi tái sinh, nơi tâm thức bị cuốn theo nghiệp hoặc có thể chủ động lựa chọn giải thoát.
Đức Đạt Lai Lạt Ma giảng về yoga giấc mơ
Dưới đây là một đoạn trích từ cuốn sách “Ngủ, Mơ và Chết” của Đức Đạt Lai Lạt Ma, trong đó Ngài chia sẻ quan điểm về thực hành Yoga giấc mơ.
Để rèn luyện trên con đường giúp chúng ta chuyển hóa cái chết, trạng thái trung ấm, và quá trình tái sinh, chúng ta phải thực hành vào ba thời điểm: trong trạng thái thức, trong khi ngủ và trong quá trình chết. Điều này đòi hỏi sự hợp nhất giữa bản thân và công trình tu tập tâm linh. Theo đó, có ba nhóm ba yếu tố tương ứng:
- Cái chết, trạng thái trung ấm, và tái sinh
- Pháp thân (Dharmakaya), Báo thân (Sambhogakaya) và Ứng thân (Nirmanakaya)
- Giấc ngủ không mơ, giấc mơ và trạng thái thức
Để đạt đến các trạng thái tối hậu của Pháp thân, Báo thân và Ứng thân, trước tiên phải hiểu về ba giai đoạn của cái chết, trạng thái trung ấm và quá trình tái sinh. Và để hiểu được ba giai đoạn này, cần làm quen với các trạng thái ngủ không mơ, mơ và thức.
Để có được trải nghiệm đúng đắn trong khi ngủ và khi thức, tôi nghĩ rằng điều quan trọng là làm quen với tám giai đoạn của quá trình chết thông qua trí tưởng tượng, bắt đầu từ trạng thái ý thức khi tỉnh táo và kết thúc với ánh sáng trong suốt trong lúc chết. Điều này bao gồm một quá trình tan rã và thu hồi dần dần. Ở mỗi giai đoạn của quá trình chết thực sự, có những dấu hiệu nội tại, và để làm quen với chúng, bạn cần quán tưởng về những dấu hiệu này trong khi thực hành thiền. Sau đó, hãy duy trì tâm thức ở cấp độ ánh sáng trong suốt trong lúc hình dung cơ thể vi tế của mình rời khỏi thân xác thô nặng, du hành đến nhiều nơi, rồi cuối cùng trở về và cơ thể vi tế hợp nhất trở lại với cơ thể vật chất. Khi thành thạo việc quán tưởng này trong lúc thiền, thì khi ngủ, một quá trình tám giai đoạn tương tự sẽ diễn ra một cách tự nhiên và nhanh chóng. Đây là phương pháp tốt nhất để nhận ra trạng thái ngủ không mơ. Nhưng nếu không có kinh nghiệm thiền định, thì rất khó để nhận ra quá trình tan rã này khi chìm vào giấc ngủ.
Trong thực hành Mật thừa Tối Thượng Yoga (Highest Yoga Tantra), tất cả phương pháp sadhana hay thực hành quán tưởng đều bao gồm hai giai đoạn: giai đoạn phát sinh và giai đoạn thành tựu. Ở giai đoạn phát sinh, toàn bộ quá trình tan rã tám phần chỉ được trải nghiệm bằng sức mạnh của trí tưởng tượng; bạn quán tưởng về quá trình này. Nhưng ở giai đoạn thành tựu, thông qua các thực hành như khí công [pranayoga] và thiền bình chứa [vase meditation], bạn đưa sinh lực vào kinh mạch trung tâm, thực sự tạo ra quá trình tan rã, không chỉ bằng tưởng tượng mà trong thực tế. Khi đạt đến một trình độ nhất định trong thực hành này, ánh sáng trong suốt sẽ hiển lộ.
Khi đến giai đoạn này trong kinh nghiệm và thực hành, bạn rất dễ nhận ra ánh sáng trong suốt của giấc ngủ khi nó xuất hiện tự nhiên. Và nếu có thể nhận biết giấc ngủ không mơ, thì bạn cũng sẽ rất dễ dàng để nhận biết khi nào mình đang mơ.
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến khả năng nhận ra mình đang mơ. Một trong số đó là chế độ ăn uống. Cụ thể, chế độ ăn uống nên phù hợp với hệ trao đổi chất của cơ thể. Theo y học Tây Tạng, cơ thể con người chịu ảnh hưởng của ba yếu tố chính: phong [wind], mật [bile] và đàm [phlegm], và mỗi người có thể có một hoặc nhiều yếu tố chiếm ưu thế. Bạn nên có chế độ ăn uống giúp duy trì sự cân bằng giữa các yếu tố này.
Hơn nữa, nếu giấc ngủ của bạn quá sâu, giấc mơ sẽ không rõ ràng. Để làm cho giấc mơ rõ ràng hơn và giấc ngủ nhẹ nhàng hơn, bạn nên ăn ít hơn một chút. Ngoài ra, khi chìm vào giấc ngủ, hãy hướng sự chú ý lên trán. Ngược lại, nếu giấc ngủ quá nhẹ, điều này cũng gây trở ngại cho quá trình thực hành. Để cho giấc ngủ sâu hơn, bạn nên ăn thức ăn giàu chất béo và dầu hơn, đồng thời hướng sự chú ý xuống trung tâm năng lượng tại rốn hoặc vùng sinh dục khi đi ngủ. Nếu giấc mơ của bạn không rõ ràng, hãy tập trung vào trung tâm cổ họng khi đang dần chìm vào giấc ngủ.
Trong thực hành này, cũng giống như việc sử dụng thiết bị của ông LaBerge, khi bắt đầu mơ, sẽ rất hữu ích nếu có ai đó nhẹ nhàng nhắc nhở: “Bạn đang mơ đấy. Hãy cố nhận ra đây là giấc mơ.”
Khi có thể nhận biết ánh sáng trong suốt của giấc ngủ, sự nhận biết này sẽ giúp bạn duy trì trạng thái đó lâu hơn. Mục tiêu chính của Yoga giấc mơ trong bối cảnh thực hành Mật thừa là trước tiên nhận ra rằng mình đang mơ. Sau đó, trong giai đoạn tiếp theo của thực hành, tập trung sự chú ý vào trung tâm trái tim của cơ thể giấc mơ [cơ thể cảm xúc] và cố gắng thu rút sinh lực vào trung tâm đó. Điều này dẫn đến trải nghiệm ánh sáng trong suốt của giấc ngủ, xuất hiện khi trạng thái mơ chấm dứt.
Trải nghiệm ánh sáng trong suốt trong giấc ngủ ban đầu không quá vi tế. Khi tiến bộ trong thực hành yoga giấc mơ, trải nghiệm đầu tiên về ánh sáng trong suốt xuất hiện khi tập trung sự chú ý vào trung tâm trái tim của cơ thể cảm xúc. Mặc dù ánh sáng trong suốt trong giấc ngủ lúc đầu không vi tế lắm, nhưng thông qua thực hành, bạn sẽ có thể làm cho nó vi tế hơn và kéo dài thời gian trong trạng thái này. Ngoài ra, một lợi ích phụ của cơ thể giấc mơ là bạn có thể trở thành một gián điệp hoàn hảo.